Σπήλαιο Φράγχθι (Αργολίδα)

Heritagent Walk

Το σημερινό Heritagent Walk δε θα μας ταξιδέψει μόνο σε κάποιον μη διαδεδομένο τόπο αλλά και στον χρόνο, αναπολώντας παρέα μια προσωπική ανάμνηση κάποιας Κυριακής του 2018. Στις 10 Ιουνίου συγκεκριμένα και ενώ απασχολούμουν σε έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που συμβάλει στον Διάλογο των Πολιτισμών, ανέλαβα με την τότε ομάδα μου (Ανδριάνα, Βασιλική, Sam) ένα project ανάδειξης της αρχαιολογικής κληρονομιάς. Πράγματι, το εγχείρημα επιτεύχθηκε ορίζοντας ως σημείο έναρξης-γνωριμίας του πολυπολιτισμικού μας γκρουπ ένα γνωστό μαγαζί στην Ομόνοια. Όλοι μαζί, με κοινή δίψα για μάθηση, κατευθυνθήκαμε στο σπήλαιο Φράγχθι και στην παραλία Λαμπαγιαννά στην Αργολίδα. Όπως προανέφερα η εκδρομή ήταν οργανωμένη, συνεπώς είχαμε προγραμματίσει την ύπαρξη πούλμαν. Παρολ’ αυτά σας παραθέτω παρακάτω έναν χάρτη για να προσδιοριστείτε γεωγραφικά σε περίπτωση που επιθυμείτε να επισκεφθείτε το μέρος.

Χάρτης με κόκκινη ένδειξη στο ακριβές σημείο του φυσικού μνημείου. Πηγή: https://www.google.com/maps/

Φθάνοντας λίγο πιο έξω από τον οικισμό Φούρνοι και έχοντας στο δεξί μας χέρι τη θάλασσα, προσεγγίσαμε τον διαμορφωμένο δρόμο του οδοιπορικού προς το σπήλαιο. Διασχίζοντας την παραλία του Λαμπαγιαννά και βαδίζοντας για περίπου 15 λεπτά φθάσαμε στο σημείο αναφοράς κατανοώντας μονομιάς τι εστί «μαγεία της φύσης». Μέχρι να βρεθούμε εκεί βέβαια, είχαμε απολαύσει μια βατή διαδρομή πλάι στη πράσινη και γαλάζια φύση με μια αίσθηση περιπέτειας, λόγω των ανοδικών σημείων του εδάφους. Προτού περάσουμε στο εσωτερικό του σπηλαίου, θα ήταν χρήσιμο να αναφέρουμε πως τα σπήλαια της προϊστορικής περιόδου με μια γενικευμένη εικόνα είχαν ποικίλες λειτουργίες και αυτό ακριβώς τα καθιστά γοητευτικά και ταυτοχρόνως μυστηριώδη. Κάποια σπήλαια λειτουργούσαν ως χώροι αποθήκευσης, άλλα ως χώροι ταφών, άλλα ως χώροι λατρείας (ιερότητας), άλλα συνδύαζαν όλα τα παραπάνω, ενώ για κάποια παραμένει άγνωστη έως σήμερα τόσο η λειτουργία, όσο και η ίδια τους η ύπαρξη.

Πηγή εικόνας: Heritagent blog

Η εικόνα που αντικρίσαμε προ 3 ετών ήταν αποτέλεσμα του προγράμματος ανάδειξης της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας (2007-13). Λόγω των τελευταίων έργων, η εμπειρία μας μέσα στο σπήλαιο ήταν καθοδηγούμενη από έναν ειδικά διαμορφωμένο διάδρομο περιήγησης με μεταλλική βάση και ξύλινο δάπεδο. Εκτός αυτού υπήρχαν τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό του αρχαιολογικού χώρου, δίγλωσσες ενημερωτικές πινακίδες με το ιστορικό του χώρου και με φωτογραφίες σημαντικών ευρημάτων. Φυσικά εμείς δεν χρειάστηκε να δώσουμε ιδιαίτερη σημασία σε αυτές, καθώς είχαμε την ευκαιρία να ακούσουμε την ιστορία και συγκεκριμένα την προ-ιστορία του σπηλαίου από την αρχαιολόγο και συνεργάτιδα της ανασκαφής Αντιγόνη Λασκαρίδου.

Άποψη του χώρου από την είσοδο του σπηλαίου. Πηγή εικόνας: Heritagent blog

Ιστορικό αρχαιολογική θέσης

Το σπήλαιο Φράγχθι βρίσκεται σε ύψος περ. 15μ. από την θάλασσα και μόλις 75 μ. από την ακτογραμμή, ενώ η ιδιαίτερη οροφή του φέρει δύο ανοίγματα, ένα στο κέντρο του σπηλαίου και ένα στο βάθος (βλ. παραπάνω φωτογραφία). Η ανακάλυψη του σπηλαίου τη δεκαετία του 60’ και οι ανασκαφικές εργασίες από μια ομάδα Αμερικανών αρχαιολόγων του Πανεπιστημίου Ιντιάνα των Η.Π.Α. (υπό την αιγίδα της ΑΣΚΣΑ) κατά τη χρονική περίοδο 1967/9 – 1979, έφεραν στο φως τα τεκμήρια που το καθορίζουν μια από τις σημαντικότερες θέσεις στον ελλαδικό χώρο. Ο λόγος γι’ αυτό απαντάται στη πρώτη στρωματογραφική ένδειξη Μεσολιθικής Εποχής τόσο στην Ελλάδα, όσο και σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό παρουσιάζει συνεπώς την ύπαρξη περιοδικής και -σταδιακά- μόνιμης κατοίκησης κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδο (40.000-10.000 π.Χ., εξέλιξη ανθρώπου στο υποείδος Homo sapiens), τη Μεσολιθική περίοδο (9.000-7.000 π.Χ.) και τέλος τη Νεολιθική περίοδο (7.000-3.000 π.Χ.).

Προσεγγίζοντας τις λειτουργίες του σπηλαίου ανά χρονική περίοδο και βάσει των αρχαιολογικών και γεωλογικών μαρτυριών που ερευνήθηκαν, καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως κατά την Παλαιολιθική και Μεσολιθική περίοδο το σπήλαιο Φράγχθι αποτελούσε καταφύγιο μετακινούμενων κυνηγών, τροφοσυλλεκτών και ψαράδων. Η Μεσολιθική περίοδος χαρακτηρίζεται παράλληλα από την εναρκτήρια κατεύθυνση του ανθρώπου προς την -βιοτικής σημασίας- συστηματική αλιεία και την τροφοπαραγωγή αλλά και τη δευτερευούσης ανάγκης τεχνολογία (π.χ. κατασκευή κοσμημάτων από όστρεα). Παράλληλα εμφανίζονται στον χώρο και οι πρώτοι ενταφιασμοί, με βασική μαρτυρία έναν θαμμένο σκελετό 25χρονου άνδρα με ισχυρό χτύπημα στο κρανίο. Στη τελευταία περίοδο ανθρώπινης ζωής στο σπήλαιο (Νεολιθική) συναντάμε τόσο στο εσωτερικό του, όσο και στον περιρρέοντα χώρο τη μόνιμη κατοίκηση πληθυσμών γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής (εργάζονταν στη Κοιλάδα, εξαιτίας της χαμηλότερης στάθμης θαλάσσιου ύδατος). Μια από τις σημαντικότερες τέχνες στον χώρο ήταν εκείνη της κατασκευής αγγείων και ειδωλίων από ψημένο πηλό. Τα αγγεία χωρίζονταν σε ακόσμητα (οικιακή παραγωγή και χρήση) και άλλα με πολύχρωμο διάκοσμο (από επαγγελματίες αγγειοπλάστες).

Άποψη του χώρου από το ενώ τμήμα του σπηλαίου. Πηγή εικόνας: Heritagent blog

Ο χώρος σήμερα

Σήμερα, τη σκυτάλη των ανασκαφών έχει αναλάβει το Πανεπιστήμιο της Γενεύης υπό την εποπτεία του Julien Beck. Το ερευνητικό πρόγραμμα «The Bay of Kiladha Project» πραγματοποιεί εργασίες στον όρμο μπροστά από το σπήλαιο Φράγχθι, πάντα υπό την αιγίδα της Εφορίας Ενάλιων Αρχαιοτήτων. Ο κύριος στόχος του προγράμματος, αφορά τον εντοπισμό και την τελική ερμηνεία των προϊστορικών υλικών κατάλοιπων και της αντίστοιχης ανθρώπινης δραστηριότητας στον χώρο.

Στον τομέα της δημόσιας αρχαιολογίας (δηλ. της επαφής του ευρέως κοινού με την προϊστορική κληρονομιά και την επιστήμη της αρχαιολογίας), το 2014 ξεκίνησαν για πρώτη φορά εργαστήρια πειραματικής αρχαιολογίας* (Νεολιθικής Κεραμικής) στην περιοχή της Ερμιονίδας και συγκεκριμένα στην παραλία του Λαμπαγιαννά. Οι δράσεις πραγματοποιούνταν υπό την καθοδήγηση της Karen D. Vitelli, η οποία ούσα ανθρωπολόγος κι έχοντας μελετήσει για χρόνια τα ευρήματα από το σπήλαιο Φράγχθι, έχει εμπεριστατωμένη εικόνα για την περιοχή και τον φυσικό της πλούτο. Τα εργαστήρια συνεχίζονται μέχρι και σήμερα υπό την οργάνωση του Πανεπιστημίου της Γενεύης, το οποίο όπως προαναφέρθηκε πραγματοποιεί έρευνες και ανασκαφές στην περιοχή. Σκοπός των παραπάνω βιωματικών δράσεων είναι η προσομοίωση των παρελθόντων τεχνικών μέσα από τη χρήση σύγχρονων μέσων (όσο είναι εφικτό) για την κατασκευή αγγείων. Η διαδικασία περιλαμβάνει τη συλλογή πηλού από τη γη και εν τέλει την διαμόρφωση αγγείων, τα οποία και ψήνονται σε χειροποίητο κλίβανο στην παραλία. Η λήξη του εργαστηρίου πέραν του τελικού ψησίματος, προβλέπει και ξεναγήσεις στον βυθισμένο προϊστορικό οικισμό. Υπάρχει τέλος, άφθονος πηλός για τα παιδιά τα οποία με αντίστοιχης φύσης εκπαιδευτικές δράσεις μαθαίνουν να αναγνωρίζουν το υλικό και να φτιάχνουν δικά τους χειροποίητα αγγεία, με τον πιο διασκεδαστικό και δημιουργικό τρόπο. Στο παρακάτω φωτογραφικό υλικό βλέπουμε στα αριστερά της εικόνας τον χειροποίητο κλίβανο στην παραλία του Λαμπαγιαννά, στα δεξιά την αρχαιολόγο Ελευθερία Λασκαρίδου σε εκπαιδευτική δράση και στη μέση στιγμιότυπο από την κατασκευή πήλινου αγγείου προτού αυτό ψηθεί.

Σύγχρονα εργαστήρια πειραματικής αρχαιολογίας. Πηγή εικόνας: Heritagent blog

Πληροφορίες επίσκεψης

Τα αρχαιολογικά ευρήματα του σπηλαίου φυλάσσονται και εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ναυπλίου, το οποίο λειτουργεί καθημερινά με είσοδο, εκτός Τρίτης (χειμερινό ωράριο: 08.00-15.30 / θερινό ωράριο: 09.00-16.00). Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο του σπηλαίου είναι ελεύθερη καθημερινά 08.00-16.00 εκτός Σαββατοκύριακου. Τηλέφωνο επικοινωνίας: 2752027502 (Eφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας).

Υπαίθριος χώρος εισόδου – εξόδου σπηλαίου, με προσαρμοσμένο πληροφόρησης.

* Η πειραματική αρχαιολογία είναι μία πτυχή της αρχαιολογίας, η οποία προσεγγίζει αρχαιολογικά ερωτήματα σε πρακτικό επίπεδο και με πειραματικό τρόπο. Πιο αναλυτικά, προσπαθεί να ανασυνθέσει κάποιες καταστάσεις, δραστηριότητες, τέχνεργα και δομές της ιστορίας και της προϊστορίας. Πηγή: Outram, A. 2008. Introduction to experimental archaeology. World Archaeology (40), p. 2

___________________________________________________________________

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Δούκα, Κ. 2011. Η πρώτη προϊστορική κατοίκηση στο σπήλαιο Φράγχθι. Αρχαιολογία Online.

Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας Ν. Ελλάδος. 2013. Σπήλαιο Φράγχθι: ανάδειξη και προβολή. Αρχαιολογία Online.

Κουρτέση-Φιλιππάκη, Γ. 1996. Η διερεύνηση της Παλαιολιθικής εποχής στην Ελλάδα. Αρχαιολογία & Τέχνες (59).

Λασκαρίδου, Ε. 2019-20. Μακροσκοπική και Μικροσκοπική Μελέτη Δειγμάτων Πηλού από την Ερμιονίδα. Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Τμήμα Ιστορίας, Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών. Αδημοσίευτη πτυχιακή εργασία.

Παναγοπούλου-Καράμπελα, Ε. 2013. Το πρόσφατο έργο της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας Νότιας Ελλάδας. Για την ανάδειξη σπηλαίων στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007-2013. Αρχαιολογία Online.

Περιήγηση στα Μνημεία της Αργολίδας: Σπήλαιο Φράγχθι. Επίσημη Σελίδα Πολιτιστικού Τομέα Αργολίδας.

Σπήλαιο Φράγχθι. Επίσημη Σελίδα Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s