Υπάρχει αιώνιος έρωτας;

World Heritagent

Τα γνωστότερα σκελετικά κατάλοιπα που υμνούν την αιωνιότητα του έρωτα.

Οι απόψεις για την σημερινή ημέρα (14/2) διαχωρίζονται σε ένα δίπολο αναμεσά σε εκείνους που περιμένουν να γιορτάσουν με τον/την αγαπημένο/η τους και εκείνους που υποστηρίζουν πως ο εορτασμός της σημερινής ημέρας είναι ένας μηχανισμός του καπιταλιστικού συστήματος προς εμπορευματοποίηση της αγάπης και άλλων στοιχείων που ευαισθητοποιούν τη μάζα. Εγώ κάπου στη μέση θα εκμεταλλευτώ το θέμα που πραγματεύεται η ημέρα μονάχα ως αφόρμηση για να παρουσιάσω αρχαιολογικά κατάλοιπα που παραθέτουν το διαχρονικό θέμα της αιώνιας αγάπης. Προτού όμως περάσουμε σε αυτά, καλό θα ήταν να γνωρίζουμε για καθαρά εγκυκλοπαιδικές γνώσεις και χωρίς αυτό να σχετίζεται με το περιεχόμενο των ακόλουθων παραδειγμάτων, γιατί αποκαλούμε την 14η Φλεβάρη ως «Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου».

Σύμφωνα με τον επικρατέστερο θρύλο, ο Άγιος Βαλεντίνος (San Valentino‎, Sanctus Valentinus)‎ ήταν ιερέας στη Ρώμη και βοηθούσε τους Χριστιανούς να παντρευτούν ή να διαφύγουν από τους τότε κινδύνους εκδιώξεων. Έζησε τον 3ο αιώνα μ.Χ. επι βασιλείας αυτοκράτορος Κλαυδίου B’ (του Γοτθικού) και φυλακίστηκε για τους παραπάνω δυο λογούς, καθώς ο Κλαύδιος είχε απαγορεύσει όλους τους γάμους και τους αρραβώνες στη Ρώμη. Λίγο αργότερα και ενώ ο Βαλεντίνος προσπάθησε να μυήσει τον αυτοκράτορα στον Χριστιανισμό, ο τελευταίος τον καταδίκασε σε θάνατο δια λιθοβολισμού. Ο ιερέας κατάφερε να γλυτώσει απ’ το πρώτο μαρτύριο κι έτσι αποκεφαλίστηκε στις 14 Φεβρουαρίου του έτους περ. 270. Από τη μεσαιωνική περίοδο κ.ε. η παραπάνω ημερομηνία έχει καθοριστεί στην παράδοση ως ημέρα της γαλήνιας αγάπης ή Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, ενώ στην Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζεται κάθε 6 Ιουλίου. Μάθετε περισσότερα για την ιστορία του στο βίντεο που ακολουθεί.

History of the Holidays: History of Valentines Day. Πηγή: HISTORY Channel

Περνώντας από τους πρώτους μεταχρισιτιανικούς αιώνες στο 2010 και την έκθεση «Έρως» του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, βλέπουμε το ρήμα «εράω – ώ» που σημαίνει αγαπώ, επιθυμώ, ποθώ. Η ρίζα του ρήματος ταυτίζεται με τον Έρωτα, ο οποίος σημαίνει αγάπη, επιθυμία (συναισθηματική και σεξουαλική) και πόθος, δίνοντας έτσι όμοια ερμηνεία και στα παράγωγά του (ερωτικός, ερωτευμένος). Στη πολύ επιτυχημένη αυτή έκθεση μπορούσε κανείς να έρθει σε επαφή με την έννοια του Έρωτα σε όλες τις μορφές του: ως θεϊκό πρόσωπο, ως ανθρώπινη αξία και ως καθημερινή πράξη. Πράγματι ο Έρωτας ως μεγάλη κοσμογονική αρχή είναι βαθιά φιλοσοφική σύλληψη οφειλόμενη στην πανάρχαια λατρεία του «Έρωτος είς τάς θεσπιάς», του Ησιόδου. Αυτός ο έρωτας φαντάζει «δαίμων μέγας» μεταξύ θεών και θνητών γεμίζοντας το κενό τους και αρά την εσωτερική συνοχή τους. Πιο απλά, συμβάλει στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ αισθητού και νοητού κόσμου, λόγου και ψυχής. Στο Συμπόσιον – Ή Περί Έρωτος Ηθικός (I92d) του Πλάτωνα ερχόμαστε σε επαφή με τα λεγόμενα του Ηφαίστου.

«Τι είν’ αυτό που ζητείτε, άνθρωποι, ο ένας από τον άλλον;» …

«Θέλετε μήπως αυτό; να μείνετε μαζί ο ένας με τον άλλον όσον το δυνατόν περισσότερο, ώστε και νύκτα και ημέρα να μην αποχωρίζεσθε; Αν πράγματι αυτός είναι ο πόθος σας, τότε είμαι πρόθυμος να σας καλουπώσω και να σας σφυρηλατήσω* σε ένα κομμάτι, ώστε από δύο να γίνετε αμέσως ένας, και όσον καιρό ζείτε, να ζείτε και οι δύο σας κοινή ζωή σαν ένας, και πάλι όταν πεθάνετε, εκεί κάτω στον Άδη ένας να είσθε και όχι δύο, σε ένα ταυτόχρονο θάνατο. Σκεφθείτε λοιπόν, αν αυτό είναι που ποθείτε, και αν θα μείνετε ευχαριστημένοι, αν τούτο πετύχετε.» …

«Η αιτία τούτου είναι, ότι αυτή ήταν η πρωταρχική φύση και ότι κάποτε ήμασταν ολόκληροι. Του ολοκλήρου λοιπόν ο πόθος και η ορμή έχει τ’ όνομα έρως.»

Το όμορφο απόσπασμα και η έννοια της μεταθανάτιας συνύπαρξης των αληθινά ερωτευμένων φέρουν στο νου εικόνες των παρακάτω αρχαιολογικών ανακαλύψεων παγκόσμιας κληρονομιάς.

Πηγή εικόνας: Penn Museum collection.

Οι σκελετοί της Χασανλού ή όπως έχουν μείνει γνωστοί «οι Εραστές της Χασανλού», βρέθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών του 1972 και χρονολογούνται  στη περίοδο καταστροφής της Χασανλού (σημερινό Ιράν), περ. 800 π.Χ. Οι δύο φαίνεται να κρατούν ο ένας το χέρι του άλλου, ενώ βρίσκονται σε στάση που παραπέμπει σε ερωτική σκηνή φιλιού. Περιέργως, δεν βρέθηκαν αντικείμενα πλάι τους, με εξαίρεση μια πέτρινη πλάκα κάτω από το κεφάλι τους. Τα φύλα των δύο σκελετών αποτέλεσαν αντικείμενο πολλών συζητήσεων, καθώς ο ένας είναι αποδεδειγμένα αρσενικός, ενώ το φύλο του άλλου είναι λιγότερο ευδιάκριτο. Δεν παρουσιάζουν οδοντιατρικές ασθένειες ή πρόωρα τραύματα, όμως έχουν και οι δυο ενδείξεις τραύματος στο σώμα τους κατά τη στιγμή του θανάτου τους. Η τελευταία ένδειξη εντείνει τις εικασίες πως κρύβονταν εκεί ως καταφύγιο κατά την καταστροφή της αρχαίας πόλης Χασανλού από λεηλασίες.

Πηγή εικόνας: Dagmar Hollmann / Wikimedia Commons.

Το δεύτερο παράδειγμα φέρει την επίσημη ονομασία «Εραστές του Βαλντάρο» και όπως λέγεται ανήκουν σε ετερόφυλο ζευγάρι νεαρής ηλικίας που έχασαν τη ζωή τους ενώ βρίσκονταν με διασταυρωμένα τα μέλη τους, σαν σε σκηνή αγκαλιάς. Η καθηγήτρια Silvia Bagnoli αναφέρει πως η στάση οπού βρέθηκαν οι δυο σκελετοί πρόκειται για μεταγενέστερη τοποθέτησή τους, λόγω των ενδιάμεσων καταλοίπων (κτερίσματα), αλλά και της απουσίας ενδείξεων βίαιου θανάτου. Άλλοι επιστήμονες πάλι, εικάζουν πως το ζευγάρι πέθανε και θάφτηκε in situ. Οι προϊστορικοί εραστές αποκαλύφθηκαν σε ανασκαφές στη νεκρόπολη του χωριού Βαλντάρο (Β. Ιταλία) το 2007 και χρονολογούνται στη νεολιθική περίοδο (4.000 και 5.000 π.Χ). Εκείνη την εποχή οι διπλές ταφές ήταν σπάνιες και άρα το συγκεκριμένο σύνολο χαρακτηρίζεται από μοναδικότητα όποια εικόνα κι αν είχε.

Πηγή εικόνας: Greek Ministry of Culture

Η ταφή του αγκαλιασμένου ζεύγους βρέθηκε στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στο σπήλαιο της Αλεπότρυπας στον Διρό (Πελοπόννησος). Η ιστορία τους φαίνεται να ξεπερνά τα 6.000 χρόνια, καθώς σύμφωνα με την εξέταση του DNA τους, χρονολογούνται γύρω στο 3.800 π.Χ. Η ανακάλυψη αυτής της διπλής ταφής το 2014 συγκλονίζει τόσο πολύ τον παγκόσμιο χώρο που ξεκινά μια θύελλα επικοινωνίας στα ΜΜΕ, με μια εκ των αγαπημένων μου εκείνη του πρακτορείου ειδήσεων Associated Press, η οποία αναφέρει μεταφορικά πως «ο θάνατος δεν τους χώρισε». Οι ανασκαφικές εργασίες πραγματοποιήθηκαν υπό τη διεύθυνση του δρ. Γιώργου Α. Παπαθανασόπουλου και από τη διεπιστημονική ομάδα της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας, με υπεύθυνη την αρχαιολόγο δρ. Αναστασία Παπαθανασίου, σε συνεργασία με Έλληνες και ξένους επιστήμονες. Η τελευταία μάλιστα, δηλώνει για τη στάση των νεκρών πως το ζευγάρι πιθανότατα πέθανε σε αγκαλιασμένη στάση ή τοποθετήθηκε έτσι λίγο μετά τον θάνατο. «Είναι μια πολύ φυσική αγκαλιά. Δεν μοιάζει να τοποθετήθηκαν σε αυτή τη στάση σε πολύ μεταγενέστερη ημερομηνία.». Υπάρχουν πολλές ερμηνείες για το τέλος των δυο ερωτευμένων, ωστόσο η πραγματική αιτία του θανάτου παραμένει ένα μυστήριο.  

*ο όρος σφυρηλατώ σημαίνει «να σας βάλω είς τήν πυράν μαζί να σας φυσήξω» από τα Πολιτικά 1262b 11 του Αριστοτέλη.

___________________________________________________________________________________________

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Αυγελής, Ν. 2012. Εισαγωγή στη Φιλοσοφία. Εκδοτικός Οίκος Κ.&Μ. Αντ. Σταμούλη. Θεσσαλονίκη.

Συκουτρής, Ι. 1970. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ. Αθήναι. Εκδόται: Ιωάννης Δ. Κολλάρος & ΣΙΑ Α.Ε. Βιβλιοπολείον της «ΕΣΤΙΑΣ».

History Editors, 2021. St. Valentine beheaded. A&E Television Networks/History.com

Romeo, N. 2015. Embracing Stone Age Couple Found in Greek Cave. National Geographic.

The Penn Museum Collection: Physical Anthropology Section – The Lovers – Hasanlu

Urbanus, J. 2008. Eternal Embrace. A publication of the Archaeological Institute of America. Archaeology Magazine.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s