Βιβλιο-πρόταση: Ημέρα της Γυναίκας

Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά

Η πολιτική και κοινωνική σκηνή του 2020-21 ήταν αρκετή για να αντιδράσουμε με «έλεος» σε πολλά σχόλια και δημοσιεύματα των social media που ήθελαν τις γυναίκες από θύματα, θύτες. Ο εχθρικός σεξισμός (hostile sexism) και η κακοποίηση γυναικών και άλλων ευάλωτων κοινωνικών ομάδων ήρθε στο φως με τέτοια ακτινοβολία που οι απαίδευτοι σχολιαστές πίσω από οθόνες τελικά ήταν ο γείτονας σου, ο αγαπημένος σου καλλιτέχνης, το σύστημα που σε κυβερνά. Σε συνέχεια αυτού ήρθαν πολλές δηλώσεις όπου κοινοί γνωστοί θύτη/θύματος γνώριζαν το εκάστοτε περιστατικό σε τέτοιο βαθμό που τελικά έμοιαζε, αν όχι να συναινούν άβουλα σε αυτό, σίγουρα να το θεωρούν δευτερευούσης σημασίας. Αφορμώμενη από αυτά τα παραδείγματα και εν όψει της «Ημέρας της Γυναίκας» που προηγήθηκε στις 08/03, θα δούμε μέσα από μία σύντομη αναδρομή από την προϊστορία έως τον νεότερο βίο της, εάν τελικά τέτοιες ή παρόμοιες καταστάσεις είναι πρωτοφανείς για τη γυναικεία φύση και θέση. Τα περισσότερα από τα αφηγήματα που θα γνωρίσουμε, μπορεί να τα διαβάσει κανείς εκτενέστερα στο βιβλίο του δοκιμιογράφου και πολιτικού μηχανικού του ΕΜΠ, Γιώργου Παμπούκη. Θα μπορούσα να σας προτείνω βιβλία που βασίζονται σε ακαδημαϊκές έρευνες επί του θέματος, ωστόσο επέλεξα το «Ιστορίες Ντροπής: Οι Άνδρες, οι Θρησκείες, οι Νόμοι και η Μοίρα των Γυναικών», για λόγους ευκολίας, αμεσότητας και καθολικής ματιάς του περιεχομένου μέσα από γεγονότα που σοκάρουν και κατ’ εμέ αφυπνίζουν.

ΓΙΑΤΙ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ 8 ΜΑΡΤΙΟΥ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ;

Πηγή: Wikimedia Commons.

Προτού περάσουμε στην προαναφερόμενη αναδρομή, θα πρέπει να σας εξηγήσω γιατί επέλεξα να αφιερώσω αυτό το κείμενο στη συγκεκριμένη ημέρα. Η αλήθεια είναι πως θεώρησα απαραίτητο να θίξω αυτό το ζήτημα, καθώς δεν είναι λίγα τα δημοσιεύματα με αποφθέγματα για τη σπουδαιότητα της γυναίκας ή με αντίστοιχα δώρα συζύγων για τη γυναίκα τους η οποία σύμφωνα με αυτούς προσφέρει το δώρο της ομορφιάς και της γονιμότητας στον κόσμο. Είναι λοιπόν αυτός ο λόγος θεσμοθέτησης της συγκεκριμένης επετείου στις 8 Μαρτίου;

Η ιστορία της ημέρας ξεκινά στις 8 Μαρτίου 1857. Τότε, εργαζόμενες γυναίκες από τον χώρο της κλωστοϋφαντουργίας στην Νέα Υόρκη, πραγματοποίησαν σειρά διαδηλώσεων και αγωνίστηκαν για καλύτερες συνθήκες εργασίας. Κύρια αιτήματα ήταν η αναγνώριση της ισότητας στην αμοιβή, η μείωση του εξαντλητικού ωραρίου εργασίας και η πάταξη της ταξικής εκμετάλλευσης. Στα τέλη του 19ου με αρχές 20ου αι., έχουμε στο Ηνωμένο Βασίλειο την εμφάνιση της Έμελιν Πάνκχερστ και της Κοινωνικής και Πολιτικής Ένωσης Γυναικών (WSPU) για τη διεκδίκηση της ψήφου τους και άλλων ανθρώπινων δικαιωμάτων που δικαιούνταν. Η εφημερίδα Daily Mail λίγα χρόνια αργότερα και με απαξιωτικό ύφος, θα τις βαφτίσει με τον -γνωστό σε όλους- χαρακτηρισμό «Σουφραζέτες». Οι ίδιες έδρασαν με ριζοσπαστικό τόπο. Πραγματοποίησαν πορείες στο κέντρο του Λονδίνου, έσπαζαν βιτρίνες και λιθοβολούσαν, έκαναν επιθέσεις σε δημόσια και πολιτιστικά κτήρια, ενώ οι Βρετανικές αρχές απαντούσαν με φυλακίσεις και βίαιη επιβολή της τάξης. Οι δράσεις ανακόπηκαν μόνο δύο φορές, όταν ξέσπασε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η πρώτη «Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας» γιορτάστηκε το 1909 με πρωτοβουλία του Σοσιαλιστικού Κόμματος των ΗΠΑ και καθιερώθηκε δύο χρόνια αργότερα από τη Σοσιαλιστική Διεθνή και τη Γερμανίδα σοσιαλίστρια Κλάρα Τσέτκιν, μαζί με άλλες 100 γυναίκες – εκπροσώπους. Σε συνέχεια αυτού ξεκίνησε μια ώθηση για τη δημιουργία κι άλλων διαδηλώσεων, με αιτήματα για το δικαίωμα του εκλέγειν και την κατοχή δημόσιων αξιωμάτων στις γυναίκες. Την ίδια εποχή περίπου (1908), η Μαρίκα Κοτοπούλη ερμηνεύει για πρώτη φορά στην επιθεώρηση-οπερέτα «Παναθήναια» ένα τραγούδι-επανάσταση που θα εκφράζει όλες τις νέες γυναίκες «που θα καπνίζουν και θα ψηφίζουν»… Ακούστε την ηχογράφησή του από την ερμηνεύτρια Σωτηρία Ιατρίδου, πατώντας εδώ! Οι γυναίκες αποκτούν τελικά δικαίωμα ψήφου στις 6 Φεβρουαρίου 1918, ενώ στην Ελλάδα το δικαίωμα αυτό θεσπίστηκε το 1952. Μια από τις Ελληνίδες σοσιαλίστριες ήταν η δημοσιογράφος Καλλιρρόη Παρρέν, η οποία ίδρυσε την Ένωση υπέρ της Χειραφετήσεως των Γυναικών και ήδη από το 1980 είχε θέσει το θέμα της παραχώρησης του δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες.

H Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας (IWD) καθιερώθηκε το 1977 από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος όρισε την 8η Μαρτίου κάθε έτους ως ημέρα γιορτής για όλες τις χώρες προς τιμήν των δικαιωμάτων των γυναικών. Ο θεσμός αποτελεί μια παγκόσμια κινητοποίηση για την υποστήριξη της ισότητας των φύλων και την ενίσχυση της θέσης των γυναικών στην κοινωνία. Ο στόχος δημιουργίας του είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του ευρέως κοινού για θέματα προάσπισης της αξιοπρέπειας των γυναικών σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους.

Η Άννυ Κένυ και η Κρίσταμπελ Πάνκχερστ (Σουφραζέτες). Πηγή: Wikimedia Commons.

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΙΣ ΠΟΛΥΘΕΙΣΤΙΚΕΣ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ

Η πρώτη μου επαφή με τον ρόλο των δύο φύλων στον κόσμο, έρχεται με τις διαλέξεις παγκόσμιας ιστορίας της ιστορικού κας Μαρίας Ευθυμίου, τις οποίες παρακολούθησα κατά το πρώτο έτος των σπουδών μου. Οι αρχικές θέσεις τοποθετούσαν τα δύο φύλα με ισότητα και τον μεν άνδρα να έχει τη φυσική ικανότητα της δύναμης, ενώ την γυναίκα αυτή της αντοχής. Πριν χιλιάδες χρόνια και ενώ ο άνθρωπος ζούσε ως τροφοσυλλέκτης διαπνεόταν από ανασφάλειες επιβίωσης που αργότερα τον ώθησαν στη δημιουργία διάφορων θεών που προσωποποιούσαν τις εκάστοτε ανάγκες ή φοβίες του. Μια εκ των κυρίαρχων θεοτήτων ήταν η θηλυκή Μητέρα-Θεά/ Μητέρα-Γη. Αυτή ξεκινά να λατρεύεται από τη γεωργική επανάσταση* και καταλαμβάνει πλήθος ονομάτων ανά περιοχή π.χ. Τιαμάτ στη Βαβυλωνία, Ρέα στο Αιγαίο ή Ουμάι στη Σιβηρία. Σήμερα μας σώζονται αγαλματίδια της από το 23.000 π.Χ.

Γύρω στην 4η χιλιετία π.Χ. αρχίζουν να δημιουργούνται οι πρώτες πολεμικές φυλές και αυτό φέρνει μαζί του μια σειρά από γεγονότα που θα μεταθέσουν τη θηλυκή θεότητα στην αφάνεια και στη θέση της θα έρθει η «αρρενοποίηση των θεοτήτων». Αυτή η πτώση των γυναικείων θεοτήτων θα ερμηνευτεί μέσα από τους μύθους των Σουμέριων οι οποίοι αναφέρουν την παραπάνω μετατροπή με τη μετάλλαξη των άλλοτε βίαιων ανδρικών θεών σε ηρωικές φιγούρες. Οι νέοι προστάτες απαντώνται με διάφορα ονόματα ανά γεωγραφική θέση, όπως Θώρ και Οντίν στον βορά ή Ζευς στην Ελλάδα.

Την επόμενη χιλιετία συναντάμε στην περιοχή της Μεσοποταμίας την «ιερά πορνεία». Οι γυναίκες ως μέσο σεξουαλικής ευχαρίστησης παρουσιάζονται μέσα από μύθους που τις θέλουν θεές του έρωτα (Ιννάνα για τους Σουμέριους ή Αφρόδιτη για την Ανατολική Μεσόγειο) και άρα αναπαράγουν ή βοηθούν την πράξη που πρεσβεύουν. Κάθε πρώτη του έτους μάλιστα, διεξάγονταν ιερογαμία υπό την προστασία της θεάς Ιννάνα (μετέπειτα Ιστάρ) με τον τότε βασιλιά της περιοχής. Ο ρόλος της πόρνης/ιερόδουλης παίζει μεγάλη σημασία και στο εθνικό έπος των Σουμέριων ονόματι «Έπος του Γκιλγκαμές». Για την ιερότητα αυτών των γυναικών φαίνεται πως γράφει και ο Ηρόδοτος στο Ιστορίαι Α, μετά από επίσκεψή του στην περιοχή της Βαβυλωνίας. Ο ίδιος μαρτυρεί πως κάθε γυναίκα οφείλει να πάει στον ναό και να μην επιστρέψει σπίτι της έως ότου κάποιος ξένος της πετάξει χρήματα και έρθουν σε ερωτική επαφή, προς τιμή της θεάς του έρωτα. Σε αντίθεση με αυτά τα δεδομένα, η γυναίκα της μινωικής Κρήτης δε παρουσιάζει μεγάλες διάφορες με τη θέση του άντρα. Οι παραστάσεις που σώζονται τις θέλουν όμορφες και τολμηρές, με σπουδαίο ρόλο τόσο στην κοινωνία, όσο και στη θρησκεία (γυναικείες θεότητες και ιέρειες).

Στον μετέπειτα κέλτικο πολιτισμό (1000 – 800 π.Χ.), η γυναίκα είχε υψηλότερη θέση από αυτή του άντρα. Μετείχε σε πολέμους, είχε ελευθερίες και την τιμούσαν μέσα από την πλειονότητα των θεοτήτων τους. Οι μύθοι τις εξυμνούν ως έξυπνες, όμορφες και ευαίσθητες, ενώ είχαν και το δικαίωμα να επιλέγουν ποιος θα είναι ο σύντροφος με τον οποίο θα ζει και θα μοιράζεται τη χαρά του ελεύθερου έρωτα.

Παραδέξου το! Έχεις ήδη αναρωτηθεί γιατί δεν έχουμε αναφέρει τις Αμαζόνες. Το πολεμικό αυτό έθνος της ελληνικής μυθολογίας είναι πρότυπο γυναικείας δύναμης, αλλά και αγριότητας. Ο Ηρόδοτος τις τοποθετεί στη Σκυθία (σημ. Κριμαία) και την Σαρματία (σημ. Ουκρανία), ενώ ο Αισχύλος συμφωνεί με την Σκυθία προσθέτοντας την Αζοφική θάλασσα. Οι Αμαζόνες ονομάζονται έτσι καθώς όταν ήταν ακόμα βρέφη οι μητέρες τους τους έκαιγαν τον δεξιό μαστό, ενώ η ενηλικίωση σήμαινε αυτομάτως πως σκότωσαν κάποιον εχθρό-άντρα. Μια ακόμα σοκαριστική λεπτομέρεια είναι πως σε περίπτωση που γεννούσαν αρσενικά παιδιά, τα σκότωναν ή σε ελάχιστες περιπτώσεις τα έστελναν «πακέτο» στον φυσικό πατέρα. Γενικότερα, στον αρχαίο ελληνικό κόσμο και σύμφωνα με την Θεογονία του Ησιόδου, η γυναίκα δημιουργήθηκε όταν το ζήτησε ο Ζευς από τον Ήφαιστο, ενώ ο Πυθαγόρας αναφέρει πως ο άνδρας ανήκει στο αγαθό στοιχείο και η γυναίκα στο κακό. Συνεχίζει ο Αριστοτέλης, ο οποίος βρίσκει τη γυναίκα εξαρτημένη του άντρα-αφέντη και ο Δημοσθένης λέει πως «τις εταίρες τις έχουμε για την ηδονή, τις παλλακίδες για την περιποίηση του σώματος και τις συζύγους για την τεκνοποίηση και τη φύλαξη της οικιακής περιουσίας». Από αυτό καταλαβαίνουμε τη θέση της γυναίκας για την αθηναϊκή κοινωνία, η οποία μοιάζει να μην είχε καμία επαφή με τον δημόσιο χώρο, παρά μόνο σε κάποιες θρησκευτικές τελετές και κηδείες. τυχόν απορίες, super market πήγαινε ο δούλος. Τα κορίτσια των φτωχών οικογενειών μπορούσαν να δουλεύουν ως νοσοκόμες, μαμές, σε αγορές τροφίμων ή ως πόρνες. Συμπερασματικά η γυναίκα της κλασικής εποχής δεν είχε πολιτικά δικαιώματα και ζούσε υπό την εποπτεία κάποιου άντρα (πατέρας, σύζυγος). Παρόμοια θέση είχε και η Ρωμαία, με μια μικρή βελτίωση στον ιδιωτικό της βίο ως προς το δικαίωμα κάποιου είδους διαζυγίου με επιστροφή προίκας, εφόσον το θέλει ο ένας από τους δυο και μόνο εάν η γυναίκα δεν είχε μοιχεύσει.

Mia pop ματιά στην ιστορία των Αμαζόνων. Πηγή: The Mythologist YouTube Channel

Στις ανατολικές θρησκείες συναντάμε ένα πρωτοφανές δίπολο ανάμεσα στην αρχική εικόνα της γυναίκας και στις κοινωνικοπολιτικές δομές όπου εντάσσεται. Στον Ινδουισμό βλέπουμε τόσο αρσενικές, όσο και θηλυκές θεότητες με τις τελευταίες να χαρακτηρίζονται ως δίκαιες, αισθησιακές, σοφές κ.α. Αντιθέτως, στον καθημερνό τους βίο, οι γυναίκες δέχονται βίαιη και απάνθρωπη αντιμετώπιση. Αν και η ινδουιστική θρησκεία φαντάζει σεξουαλικά απελευθερωμένη, στην πραγματικότητα έχει πολύ αυστηρούς θρησκευτικούς κανόνες που βασίζονται στα βεδικά κείμενα. Η γυναίκα εκεί, παρουσιάζεται ως κατώτερη του άντρα, μολυσμένη λόγω του έμμηνου κύκλου της και στον γάμο της είναι υποταγμένη στον σύζυγό. Το διαζύγιο αν και πλέον φαντάζει νόμιμο, δεν μπορεί να εφαρμοστεί καθώς μετά από αυτό η ίδια δεν είχε καμία κοινωνική υπόσταση. Επίσης, σε περίπτωση που μείνει χήρα, το φταίξιμο είναι δικό της, μιας και θεωρείται πως έφερε γρουσουζιά στη μοίρα του άντρα της. Στις ανώτερες κάστες** μάλιστα, η γυναίκα δεν έχει κανένα δικαίωμα για οποιαδήποτε δουλειά εκτός της οικίας της και οι συνθήκες ζωής της είναι τέτοιες που ακόμα και σήμερα το 60-70% των γυναικών περνάει φοβερά ενδοοικογενειακά μαρτύρια. Σε αντίθεση με τα παραπάνω κείμενα, στο Κάμα Σούτρα (4ος-7ος αι. π.Χ.) η γυναίκα δικαιούται να βιώνει και εκείνη στη σεξουαλική ηδονή και τις απολαύσεις του έρωτα. Κλείνοντας με τις πολυθεϊστικές θρησκείες, θα αναφερθούμε στη θέση της γυναίκας στον Βουδισμό. Εκεί βλέπουμε πως η θρησκευτική μαθητεία αν και στην αρχή αφορά τους άνδρες, σταδιακά μετέχουν και οι γυναίκες, με αρκετές επιφυλάξεις. Οι γυναίκες μοναχές χαρακτηρίζονται από τους θρησκευτικούς κώδικες ως επικίνδυνες. Σε περίπτωση που κάποιος μοναχός έρθει σε ερωτική επαφή με γυναίκα θεωρείται μεγαλύτερη αμαρτία και από την κτηνοβασία. Αντίστοιχα, εάν μια μοναχή αγγίξει το αιδοίο την ώρα που πλένεται και νιώσει οποιαδήποτε ευχαρίστηση διαπράττει αμαρτία. Στη βουδιστική θρησκεία επίσης, απαγορεύεται ρητά ο βιασμός και η μοιχεία και στα δυο φύλα. Ένα από τα πιο αποτρόπαια έθιμα είναι αυτό του κομφουκιανισμού, όπου η θέση της γυναίκας ήταν τέτοια που σε κάποιες περιπτώσεις εάν γεννιόταν κορίτσι, το θανάτωναν..

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΙΣ ΜΟΝΟΘΕΙΣΤΙΚΕΣ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ

Στον εβραϊκό κόσμο ο λαός ακολουθεί τις οδηγίες του θρησκευτικού νόμου Τορά που έδωσε ο Γιαχβέ στον Μωυσή. Όλα όμως ξεκινούν από τη Γένεση. Η μια θεωρία της (Α/27) λέει πως ο Θεός έπλασε τη γυναίκα και τον άνδρα, παρουσιάζοντάς τους όμοιους. Η άλλη θεωρία ωστόσο (Γένεση Β/7-18) αναφέρει πως ο Θεός δημιούργησε πρώτα τον άνδρα και όταν θεώρησε πως χρειάζεται κάποιον βοηθό επινόησε τη γυναίκα. Αυτή μέσα από το πρόσωπο της Εύας, είναι και εκείνη που θα διαπράξει το προπατορικό αμάρτημα και άρα θα είναι υπεύθυνη για όλα τα κακά, ενώ ο Αδάμ παρουσιάζεται αγαθός. Έτσι, στο Τορά και ενώ ο άνδρα έχει αναλάβει τον ρόλο του αφέντη της αμαρτωλής γυναίκας, θεωρείται έγκλημα ακόμα και αν κάποια στιγμή στη ζωή της δεν επιθυμεί ερωτική επαφή, εννοώντας -για τους νόμους- πως δεν θέλει να διαιωνίσει το γένος του άνδρα της. Αντίστοιχα, θεωρείται αμάρτημα το να συνευρεθεί ένα ζευγάρι χωρίς να ολοκληρωθεί η σεξουαλική πράξη (αμάρτημα του Ονάν). Η εμμηνόρροια της γυναίκας θεωρείται και εδώ «βρώμικη» και σε περίπτωση που έρθει το ζευγάρι σε σεξουαλική επαφή θεωρείται πράξη ισάξια με την αιμομιξία. Η γυναίκα εκείνες τις ημέρες απαγορεύεται να αγγίξει αντικείμενα γιατί θα τα μολύνει, όπως και να εισέλθει στην Συναγωγή. Μετά τον τοκετό, θεωρείται ακάθαρτη για 40 ημέρες εάν γεννήσει αγόρι και 80 ημέρες εάν γεννήσει κορίτσι. Αναφορικά με τους συντρόφους του ζευγαριού, η γυναίκα υποχρεούται να είναι μονογαμική, ενώ ο άνδρας έως τον 12ο αι. μ.Χ. μπορούσε να είναι και πολυγαμικός. Άλλωστε και ο ίδιος ο Αβραάμ φαίνεται πως είχε δυο γυναίκες, την Σάρρα και την Άγαρ. Σήμερα, έχουν χαλαρώσει κάπως τα μέτρα περί διαζυγίου, αντισύλληψης και εκτρώσεων (σε ορισμένες περιπτώσεις).

Πριν περάσουμε στο Ισλάμ, αξίζει να επισημάνουμε πως κατά την προϊσλαμική περίοδο οι γυναικείες θεότητες και η θέση τη γυναίκας ήταν σαφώς καλύτερη από αυτή που έφερε το νέο θρήσκευμα. Στο Ισλάμ η γυναίκα είναι υποταγμένη στον άνδρα (πατέρας, σύζυγος). Αυτός μπορεί να την πουλά, να την αντικαθιστά, ακόμα και να την σκοτώνει. Μάλιστα η θέση της ήταν τόσο υποτιμημένη που τα θηλυκά νεογέννητα θάβονταν ζωντανά. Αυτή η απάνθρωπη συμπεριφορά ωστόσο δε φαίνεται να είναι θείο επίτευγμα. Σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες, ο Μωάμεθ μοιάζει να αγαπά τις γυναίκες και να τις προστατεύει, ενώ στο Κοράνι παρουσιάζονται πολλά δικαιώματα για την γυναίκα (κληρονομικά, μόρφωση, διαζύγιο κ.α.). Παρολ’αυτά η κοινωνία του Ισλάμ καταδικάζει την γυναικεία μοιχεία με θάνατο δια λιθοβολισμού και υποστηρίζει τη θανάτωση των ανδρών που διαπράττουν βιασμούς, εάν και σε ελάχιστες περιπτώσεις εφαρμόζεται κάτι τέτοιο. Στο σύγχρονο Ισλάμ η γυναίκα παντρεύεται κατά το 9ο έτος της ηλικίας της και σε αντίθεση με τους άντρες δεν έχει το δικαίωμα να παντρευτεί αλλόθρησκο. Υπηρετεί τον άντρα και φροντίζει τη σεξουαλική του ικανοποίηση, ενώ υπάρχουν πολλοί περιορισμοί ακόμα και για την εμφάνισή της. Στο Ιράν και το Αφγανιστάν, είναι υποχρεωμένη να ντύνεται με ένα είδος μεγάλου σάκου γύρω από το σώμα της ώστε να μην φαίνονται οι όποιες καμπύλες του σώματός της και φτάνει ως το πιγούνι (τσαντάρ), ενώ στις περιοχές του Περσικού κόλπου, οι γυναίκες υποχρεούνται να φορούν μπούρκα και γάντια για να μην φαίνεται καθόλου το δέρμα τους. Σε κάποιες από αυτές εφαρμόζεται και η Χίσμπα, όπου στην ουσία πρόκειται για αστυνομία ηθών που ελέγχει εάν οι γυναίκες φορούν σωστά τα ρούχα τους ή εάν φέρουν ίχνη μακιγιάζ. Με τον νόμο του Ομάρ στη σούρα του Κορανιού, ο άντρας επιτρέπεται να ασκεί οποιαδήποτε βία στη γυναίκα του, ακόμα και αν αυτή προκαλέσει θάνατο. Για το τέλος άφησα ένα από τα πιο αποτρόπαια έθιμα του Ισλάμ, την εκτομή. Η εκτομή ή κλειτοριδεκτομή ξεκινά στην κεντρική Αφρική και περ. τον 5ο αι. π.Χ. περνά στην Αίγυπτο και πραγματοποιείται έως και τις μέρες μας. Η τομή αυτή γίνεται σε κοπέλες ηλικίας 5-15 ετών ή σε βρέφη που πεθαίνουν λόγω αιμορραγίας. Στην πρώτη περίπτωση, οι νεαρές κοπέλες υπομένουν μια βασανιστική διαδικασία χωρίς νάρκωση και με μη αποστειρωμένα μαχαίρια και ξυράφια, πράγμα που πολλές φορές προκαλεί θανατηφόρες μολύνσεις (γάγγραινα και τέτανο). Εκτός αυτού η τραγική πράξη συμβάλει και σε μεταγενέστερο πόνο κατά την σεξουαλική πράξη ή στον τοκετό. Ο λόγος για τόσο πόνο; Η απαγόρευση σε μιας υπέρμετρης ευχαρίστησης που είναι ικανή -σύμφωνα με το Ισλάμ- να οδηγήσει τη γυναίκα σε μοιχεία.

Ποσοστό κοριτσιών και γυναικών (15-49 ετών) που έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM) / Πηγή: World Health Organization

Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία η θέση της γυναίκας περιορίζεται μέσα στο σπίτι, με εξαίρεση την έξοδο της σε γάμους, κηδείες, θρησκευτικές γιορτές και στα δημόσια λουτρά. Ασκεί μόνο οικιακά επαγγέλματα (υφαντουργεία, ζαχαροπλαστική) και για ηθικούς σκοπούς κάποιες γίνονται εμπειρικοί γιατροί. Σε κάποιες περιπτώσεις εύπορων οικογενειών υπάρχει υποτυπώδης διδαχή των γραμμάτων. Ο Σουλτάνος από την άλλη, μέσα στο χαρέμι του μπορεί να έχει έως 4 ευνοούμενες και άπειρες παλλακίδες ή οδαλίσκες.

Για το τέλος αφήσαμε την χριστιανική θρησκεία. Τα πρώτα χρόνια ο ρόλος της γυναίκας έμοιαζε αρκετά με αυτόν στην πατριαρχική εβραϊκή κοινωνία. Ο ίδιος ο Χριστός δίδασκε τόσο σε γυναίκες, όσο και σε άνδρες, ενώ θεράπευε με μεγάλη αγάπη τις γυναίκες που υπέφεραν από τις ανωμαλίες της εμμηνόρροιας. Η πιο αγαπητή από τους μαθητές του φαίνεται πως ήταν η Μαρία Μαγδαληνή, για την οποία από τον 19ο αι. γίνονται πολλές μελέτες και αναφορές σε έργα σπουδαίων συγγραφέων (βλ.  Χέμινγουεϊ , Καζατζάκης κ.α.) Παρολ’αυτά το κήρυγμα του Χριστού φαίνεται πως δεν έχει απόλυτη ομοιότητα με την εφαρμογή της χριστιανικής πίστης στην κοινωνία. Η σημαίνουσα θέση της παρθενίας θα αναπαράγει έθιμα γύρω από την πρώτη νύχτα του γάμου και την κάπως βάρβαρη πράξη της δημόσιας θέας του ματωμένου σεντονιού, που θα τερματιστεί κατά τον 20ο αιώνα. Η σεξουαλικότητα για τον χριστιανισμό παραμένει κάτι το μυστηριώδες και πολλές φορές ενοχικό. Στη Βυζαντινή περίοδο η γυναίκα, ομοίως με εκείνη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, έχει τη φήμη της αδύναμης (infirmitas sexus) και εντασσόταν σε ένα πατριαρχικό μοντέλο, παρότι πλέον μπορούσε να συμμετάσχει στα κοινά (π.χ. πολιτική). Η γυναίκα τώρα έχει ίσα κληρονομικά δικαιώματα με τον άντρα και με τους νόμους του Ιουστινιανού προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό. Παντρεύονταν νέες και κάποιες τυχερές πλούσιων οικογενειών μάθαιναν γραφή και ανάγνωση. Το μίσος της Εκκλησίας απέναντι στην γυναίκα θα γνωρίσει τις χειρότερες μέρες του από το 1550 – 1750 με το γνωστό «Κυνήγι μαγισσών», την δαιμονοποίηση του μη αναπαραγωγικού έρωτα και την αντίληψη πως ο άνδρας πρεσβεύει το καλό, ιερό και στεγνό (Χριστός), ενώ η γυναίκα το κακό, ανίερο, υγρό (Αντίχριστος). Σύμφωνα με τη πραγματεία Malleus Maleficarum / Σφυρί Μαγισσών, η μάγισσα έπαιρνε εντολές από τον Σατανά για να καταστρέφει ανθρώπους, ζώα και τις σοδειές και αυτή η κατάληξη της ως μάγισσα οφειλόταν στην εγγενής σωματική και διανοητική αδυναμία της γυναίκας ως θύμα.

Κάψιμο μαγισσών. Πηγή: Wikimedia Commons

Κλείνοντας την εξιστόρηση κάποιων γεγονότων που μας δείχνουν πως η θέση της γυναίκας είχε μεγαλύτερες αντιφάσεις από αυτές που έχουμε διδαχτεί έως τώρα από τη βασική εκπαίδευση μας ή τις μεταγενέστερες αναγνώσεις μας, θα θέσω κάποια ερωτήματα για ατομική περισυλλογή. Για ποιον λόγο πιστεύετε πως είμαστε τόσο αποστασιοποιημένοι από τα βιώματα των γυναικών του σύγχρονου αφρικανικού και ασιατικού κόσμου και ποια είναι η θέση μιας γυναίκας τελικά στο σήμερα; Παρουσιάζει διαφορές από την αρχαιότητα; Μήπως ήταν χειρότερη από εκείνη της προϊστορίας και πως την χειραγωγεί το εκάστοτε κρατικό σύστημα μέσα από τα εργαλεία που διαθέτει; Όποιες και αν είναι οι απαντήσεις σας, εύχομαι να σας ωθήσουν να ψάξετε περαιτέρω γι’ αυτό, μέσα από ανεξάρτητη έρευνα. Σε περίπτωση που αναζητάτε περισσότερη βιβλιογραφία, μπορείτε να μου στείλετε αντίστοιχο μήνυμα στην πλατφόρμα επικοινωνίας.

*Γεωργική επανάσταση θεωρείται η περίοδος κατά την οποία ο άνθρωπος επιδίωξε και τελικά κατάφερε την εξημερώσει φυτών και ζώων. Κατά τη διάρκεια αυτής της επανάστασης, ο άνθρωπος αποκτά και άλλες κατασκευές, όπως κατοικίες και μνημεία. Η περίοδος αυτή ξεκίνησε πριν από 15.000 με 13.000.

**Ως κάστες θεωρούταν ο κοινωνικός θεσμός διαστρωμάτωσης των πιστών της Ινδίας. Τα είδη των καστών ήταν τέσσερα: οι βραχμάνοι (αυτοί που είναι κοντά στο Βράχμα), οι πολεμιστές, οι έμποροι/τεχνίτες και οι κατώτεροι. Αυτός ο διαχωρισμός καταργήθηκε νομικά το 1949.

____________________________________________________________________________________

Ενδεικτική βιβλιογραφία

International Women’s Day, History of International Women’s Day. URL: https://www.internationalwomensday.com/Activity/15586/The-history-of-IWD

Solis, St. 2013: Where Did International Women’s Day Come From? Υes Magazine.

Γαγανάκης, Κ. II19 Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία Β΄. Ενότητα 5: Το κυνήγι μαγισσών στη Δύση, 1550-1750. Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας. Open Courses.

Ευθυμίου, Μ. 2016: Παγκόσμια ιστορία: Ο Άνθρωπος απέναντι στη φύση. Κέντρο Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων Mathesis.

Παμπούκης, Γ. 2013: Ιστορίες ντροπής. Οι άνδρες, οι θρησκείες, οι νόμοι και η μοίρα των γυναικών. Εκδόσεις Πατάκη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s