Η Αρχαιολογία στην Ελλάδα κατά την COVID-εποχή

Πολιτιστική Επικαιρότητα

Όπως σε όλους τους τομείς έτσι και στην αρχαιολογία, η εποχή της πανδημίας έφερε νέα δεδομένα και εμπειρίες τόσο για τους φοιτητές της, όσο και για τους επαγγελματίες του χώρου.

Παρακάτω θα δούμε επιγραμματικά κάποια από τα έσω και έξω δεδομένα, όπως τα βίωσα εγώ.

Συνέδρια και Ημερίδες

Τα συνέδρια και οι θεματικές ημερίδες αποτελούν τα βασικότερα μέσα επαφής, επικοινωνίας και προβολής νέων επιστημονικών δεδομένων της αρχαιολογικής κοινότητας στο ευρύ κοινό.

Είτε η εν λόγω κοινότητα αποτελείται από φοιτητές, είτε ερευνητές-αρχαιολόγους και καθηγητές, το σίγουρο είναι πως οι περισσότεροι αδημονούν για την παρουσίαση της εκάστοτε μελέτης στο κοινό, στοχεύοντας στην αλληλεπίδραση με επαγγελματίες του χώρου, στον ανοιχτό διάλογο και στην κοινωνικοποίηση με άτομα όμοιων ενδιαφερόντων.

Φέτος, οι κάθε είδους ομιλίες πραγματοποιήθηκαν εξ αποστάσεων και πιο συγκεκριμένα μέσα από τις πλατφόρμες Zoom και Webex ή από ζωντανή αναμετάδοση σε YouTube και Facebook.

Greek Painting in Context – Webinar Series by American School of Classical Studies at Athens.

Η συνολική εμπειρία μου ήταν ξεκούραστη, καθώς δεν υπήρχαν μετακινήσεις από και προς τον χώρο διεξαγωγής τους και πολυδιάστατη, λόγω της ευκαιρίας παρακολούθησης συνεδρίων από όλον τον κόσμο. Εκεί όμως τελειώνουν και τα περισσότερα από τα θετικά, υπενθυμίζοντάς μας πως η κατάσταση αποτελεί εναλλακτική όψη/ διευκόλυνση και όχι αντικατάσταση του φυσικού χωροχρόνου.

Στα δικά μου μάτια, ακόμα και το να ετοιμαστείς ή να είσαι στην ώρα σου σε μια ομιλία φαντάζει σαν μια γλυκιά ιεροτελεστία σεβασμού απέναντι στους ομιλητές. Θεωρώ επίσης οξύμωρο το γεγονός πως το διάλειμμα στα προ-covid συνέδρια σήμαινε συζήτηση στην αυλή ή στον ειδικά διαμορφούμενο χώρο για καφέ προτού ξεκινήσουν οι επόμενες συνεδρίες, σε αντίθεση με την τρέχουσα συνθήκη που εννοεί το κλείσιμο της κάμερας και το σκρολ (scroll) στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έως ότου περάσει το 15λεπτο αναμονής.

Παρολ’αυτά, η τόσο εύκολη σύνδεση με ομιλίες και συνέδρια θέτει ως αδικαιολόγητη την έλλειψη παρακολούθησής τους. Το 2020-21 κατάφερα να συμμετάσχω ως ακροάτρια σε πάνω από 12 τέτοιες εκδηλώσεις (webinars, podcasts, e-courses κ.α.), ενώ άλλες χρονιές παρακολουθούσα μέχρι 5/έτος.

Ανασκαφές και Έρευνα

Ένας τομέας που πέρασε κρίση ήταν και οι ανασκαφές. Εάν βέβαια ήσουν τυχερός και η ομάδα σου αποτελείτο από έναν μικρό κύκλο συνεργατών, μπορούσες να βιώσεις την εμπειρία και φέτος. Προς εξυπηρέτηση του παρόντος άρθρου, θα σας περιγράψω και τις δυο συνθήκες.

Η πρώτη και πιο δυσάρεστη ιστορία με βγήκε να μην πραγματοποιώ την πολυπόθητη ανασκαφή του τμήματος στο οποίο φοιτώ και την οποία κάθε φοιτητής περιμένει από το πρώτο έτος των σπουδών του. Οι πανεπιστημιακές ανασκαφές απαρτίζονται από πολλά άτομα κι έτσι μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να φέρει σε κίνδυνο πολλά άτομα και κατ’ επέκταση τις οικογένειές τους (διασπορά).

Στιγμιότυπο Ανασκαφής, Καλοκαίρι 2020. Πηγή εικ.: Προσωπικό Αρχείο

Ωστόσο, μετά την άρση της πρώτης καραντίνας (καλοκαίρι 2020) και ενώ είχα την τύχη να συνεργάζομαι ήδη με ένα ερευνητικό πρόγραμμα, κατάφερα για ένα ακόμα καλοκαίρι να μην χάσω την επαφή μου με το πεδίο. Σε εάν γενικό πλαίσιο, οι ομάδες των φετινών ανασκαφών ήταν εκ των πράγματων μικρότερες και έτσι η έρευνα και οι εργασίες προσχωρούσαν με πιο αργούς ρυθμούς. Πρωτόγονη ήταν και η χρήση μάσκας, μιας και οι συνθήκες εργασίας στον ήλιο αποτελούσαν ούτως ή άλλως μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες της δουλειάς ενός αρχαιολόγου.

Και τι έρχεται μετά την ανασκαφή; Οι εργασίες καταγραφής του ανασκαμμένου υλικού. Έχοντας ήδη ξεκινήσει την συνεργασία μου ως εκπαιδευόμενη στη μελέτη συγκεκριμένου υλικού από ανασκαφές που πραγματοποίησα τα καλοκαίρια 2018-19, οι συνθήκες της πανδημίας και η αναστολή των μουσείων όρισαν το πάγωμα τόσο της παραγωγικής μου εκμάθησης, όσο και της ίδιας της έρευνας, μιας και ο χώρος εργασίας ήταν σε δημόσιο μουσείο.

Ευτυχώς οι παραπάνω δυσκολίες δεν κατάφεραν να εμποδίσουν την αρχαιολογική κοινότητα από το να φέρει στο φως μια σειρά από πολύτιμα ευρήματα που δικαίως έκαναν τον γύρω του κόσμου. Κάποια από αυτά ήταν η κεφαλή του Ερμή (τύπος του Ερμού Προπυλαίου του Αλκαμένους) στο ύψος της οδού Αιόλου 25, το οθωμανικό λουτρό (16ου αι., το πρωϊμότερο λουτρό της Μυτιλήνη) στο Μεσαιωνικό Κάστρο της Μυτιλήνης, το ναόσχημο μνημείο με δυο αντικριστές γυναικείες μορφές φυσικού μεγέθους σε νεκροταφείο του αρχαίου δήμου της Παιανίας Καθύπερθεν (Παιανία), τμήματα από το ιερό στη Ζώμινθο (Κρήτη), ευρήματα από την Ενάλιας Αρχαιολογική Έρευνα της Κάσου κ.α. / Για περισσότερα ➡ βλ. τέλος άρθρου

H Κεφαλή του Ερμή που αποκαλύφθηκε στον οδό Αιόλου. Πηγή εικ.: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού

Αρχαιολογικά Μουσεία και Αρχαιολογικοί Χώροι

Αν και στην πρώτη καραντίνα τα περισσότερα δημοσιά και ιδιωτικά μουσεία αρχαιολογικού ενδιαφέροντος παρουσίασαν ένα ψηφιακό ρεύμα ανάδειξης εκθεμάτων, βιωματικών προγραμμάτων και η-ξεναγήσεων, η δεύτερη καραντίνα κινήθηκε σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα η-επαφής με το ευρύ κοινό.

Οι δε αρχαιολογικοί χώροι, με εξαίρεση κάποιες ανεξάρτητες προσπάθειες 3D/360° αναπαραστάσεων και εξ αποστάσεως μουσικών εκδηλώσεων του ΥΠΠΟ και Ιδιωτικών Ιδρυμάτων, μοιάζει να απουσίαζαν εντελώς από την ατζέντα των δραστηριοτήτων του ευρέως κοινού.

Η Charlotte de Witte στην Αρχαία Μεσσήνη. Πηγή εικ.: Mic.gr

Μια ακόμα παράλογη κατάσταση που κρίθηκε αρνητικά από πολλούς ήταν και η πρόσφατη αναμονή σχετικά με το αν θα ανοίξουν (ή όχι) οι αρχαιολογικοί χώροι. Η διαχείριση μιας τέτοιας απόφασης δεν θα έπρεπε να είναι τόσο περίπλοκη, μιας και μιλάμε για υπαίθριους χώρους, οι οποίοι παρέχουν το προσωπικό για τον συντονισμό των επισκεπτών.

Σύμφωνα με τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, το άνοιγμα των αρχαιολογικών χώρων στις 22 Μαρτίου δεν είχε να κάνει με την προσφορά μιας διεξόδου στην κοινωνία που βιώνει έναν μακρύ εγκλεισμό. Η ξαφνική αλλαγή ρότας μάλλον θα πρέπει να συνδεθεί με τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, στις 25 Μαρτίου, στον οποίο οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μουσεία προορίζονται να αποτελέσουν το «σκηνικό»!

Πλέον μπορεί κάνεις να επισκεφτεί τους αρχαιολογικούς χώρους εντός εβδομάδας στον δήμο κατοικίας του και κάθε ΣΚ σε άλλον δήμο, με κωδικό 6 στο 13033. Τα μουσεία παραμένουν κλειστά με την ελπίδα πως θα ανοίξουν μαζί με τον τουρισμό, στις 14 Μαΐου.

Υ.Γ. Σήμερα (18/04) είναι η Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων και αυτό σημαίνει πως μπορείτε να επισκεφτείτε οποίον αρχαιολογικό χώρο επιθυμείτε, δωρεάν! Σε περίπτωση που βρίσκεστε σε σύγχυση, θα χαρώ να μου στείλετε μήνυμα μέσω της φόρμας επικοινωνίας συμπληρώνοντας το γεωγραφικό διαμέρισμα στο οποίο βρίσκεστε και τυχόν προτιμήσεις. Σε μικρότερο διάστημα της μιας ώρας, θα λάβετε άμεση απάντηση με προτάσεις και διαδρομές σε μνημεία του τόπου σας.

Διεθνής Ημέρα Μνημείων και Τοποθεσιών. Πηγή Logo: ICOMOS

Μαθήματα στο Πανεπιστήμιο

Ομοίως με τα συνεδρία, η εξ αποστάσεως διδασκαλία ήταν μια αρκετά απρόσωπη εμπειρία. Τα ερεθίσματα του προσωπικού χώρου, όπως και η έλλειψη διάλογου έκαναν την διαδικασία των σπουδών για την τρέχουσα χρονική περίοδο αρκετά βαρετή.

Εκτός αυτού, το πρώτο εξάμηνο επαφής με τα νέα δεδομένα παρουσίασε δυσκολίες σύνδεσης και διεξαγωγής των μαθημάτων λόγω μεγάλου αριθμού συμμετεχόντων, με αποτέλεσμα να υπάρχουν προβλήματα στην ροή ή και ολοκλήρωση των μαθημάτων.

Σατιρική εικόνα της εξ αποσπάσεως επικοινωνίας. Πηγή: Pinterest

Πάραυτα και σε ένα γενικό σύνολο, αν ήσουν από τους φοιτητές που χρωστούσαν αρκετά μαθήματα είχες την δυνατότητα να ρισκάρεις να δώσεις αρκετά από αυτά χωρίς να σκέφτεσαι από μέσα σου την ταλαιπωρία της μετακινήσεις προς το πανεπιστήμιο «χωρίς λόγο».

Τέλος, οι τυχεροί (σε πολλά εισαγωγικά) ήταν και εκείνοι που ήθελαν να σπουδάσουν στο εξωτερικό ή σε κάποιο γεωγραφικό διαμέρισμα μακριά από τον τόπο κατοικίας τους (distance learning) και δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα ενοικίασης σπιτιού. Κακά τα ψέματα, βρισκόμαστε σε μια νέα οικονομική κρίση όπου οι περισσότερες εργασίες είναι κλειστές και αυτό για τους περισσότερους φοιτητές δεν μεταφράζεται ως «επίδομα», αλλά ως «ανεργία».

Βιβλιοθήκη: Τόπος Εύρεσης Πηγών και Έμπνευσης

Last but not least, λησμονώ τις πολύωρες επισκέψεις σε αυτούς τους καλαίσθητους και ήσυχους χώρους περισυλλογής, συγκέντρωσης και συγγραφικής έμπνευσης.

Δυστυχώς οι μεγάλες βιβλιοθήκες στις οποίες αναφέρομαι, κατάφεραν να ανοίξουν μονάχα λίγες μέρες μέσα στο καλοκαίρι και τον Σεπτέμβρη, κυρίως για δανεισμό/επιστροφή βιβλίων. Να είμαι απόλυτα ειλικρινής, κάποιες βιβλιοθήκες εκτός Αττικής ήταν ανοιχτές και για περισσότερο χρονικό διάστημα.

Ενώ μάλιστα πολλοί από τους καθηγητές του πανεπιστήμιου κατάφεραν να χορηγήσουν στα μαθήματά τους μοναδικές δημοσιεύσεις, αρχεία και ψηφιακά βιβλία, η εμπειρία της βιβλιοθήκης δεν μπορεί ούτε να αντικατασταθεί, αλλά ούτε να συγκριθεί για πολλούς λογούς.

Εσωτερική Άποψη Βιβλιοθήκης Φιλοσοφικής Σχολής. Πηγή εικ.: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αναμένω την επόμενη επίσκεψή μου στην βιβλιοθήκη της Φιλοσοφικής Σχολής παρέα με το λαπτοπ και το τετράδιό μου, για διάβασμα και εκπόνηση εργασίας. Φυσικά, μέσα στην εμπειρία δεν παραλείπουμε και τα πατροπαράδοτα διαλείμματα στα σκαλάκια έξω από αυτήν, για καφέ και κουβέντα με συμφοιτητές…

___________________________________________________________

Πατήστε πάνω στους παρακάτω τίτλους για να μάθετε περισσότερα σχετικά με το περιεχόμενο των αρχαιολογικών ευρημάτων, με την εγκυρότητα των Δ.Τ. του Υπουργείου Πολιτισμού:

Aποκάλυψη κεφαλής Ερμού στην οδό Αιόλου

Νέα αρχαιολογικά στοιχεία στο Κάτω Κάστρο Μυτιλήνης

Αποκάλυψη ναόσχημου μνημείου στην Παιανία

Αποκάλυψη σημαντικού ιερού στη Ζώμινθο, το παλάτι μιας υψηλής κοινωνίας στον Ψηλορείτη

Αποτελέσματα της Ενάλιας Αρχαιολογικής Έρευνας Κάσου 2020

Ψηφιακές ομιλίες σε εξέλιξη:

Greek Painting in Context – Webinar Series

Αρχαιολογικές Ομιλίες Ιδρύματος Μποδοσάκη

Εικόνα εξωφύλλου: Anadolu Agency

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s