Για μιάν Ακρόπολη του μέλλοντος

Άνθρωποι και Αρχαιολογία

του Βασίλη Λιανού

Ο δυτικός κόσμος και πρωτίστως η ίδια η Ελλάδα, τείνει να θεωρεί, στα πλαίσια του γενικευμένου νεωτερισμού και της εκκοσμικευμένης φαντασίας, ότι αποτελεί την επιτομή του κλασικού πολιτισμού και η Ακρόπολη έναν ιερό πόλο έλξης. Έναν τόπο όπου αναβιώνεται το παρελθόν, υπερβαίνοντας τον χρόνο και τον χώρο, έναν τόπο διαφορετικό που απομακρύνει από τη σύγχρονη όψη της πόλης και οδηγεί αυτομάτως στον 5ο αιώνα π.Χ. Αποτελεί δηλαδή, αυτό που ορίζει ο Michel Foucault, στη διάλεξή του Des espaces autres, τον Μάρτιο του 1984, μια ετεροτοπία. Ένα μέρος δηλαδή διαφορετικό και απομακρυσμένο από κάθε ρυθμιστικό συμπάν, έναν τόπο με τη μορφή «θεσπισμένων» ουτοπιών που όμως αμφισβητεί, ανατρέπει και αναπαριστά τις χωρικές διατάξεις. Σ’ έναν κόσμο που βαίνει προς τον ολικό εκμοντερνισμό, φαίνεται πως δημιουργούνται ακόμη ευρύτεροι ετεροτοπικοί χώροι που μέσα τους περικλείουν μικρότερες ετεροτοπίες. Για πολλούς περιηγητές, ταξιδιώτες και τουρίστες, η Ελλάδα αποτελεί από μόνη της μια ετεροτοπία. Με την είσοδο στη χώρα οδηγούνται σε μια εποχή διαφορετική, σε μια εποχή παρελθοντική βιωμένη όμως υπό τη σκιά του παρόντος. Την κατασκευή όμως αυτής της πρώιμης αυθεντικότητας, την παράγει και το ίδιο το κράτος, με τη μετατροπή του σε «χώρα-έκθεμα του εαυτού της». Προσπαθώντας λοιπόν να ικανοποιήσει την τουριστική αναγκαιότητα, παράγει ετεροτοπικές τεχνολογίες, σκηνοθετώντας τόσο την πραγματικότητα όσο και τη νεωτερικότητα του τοπίου. Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει ή και σκεφτεί, πως εδώ που πατάμε, πατούσε κάποτε ο Περικλής, αγόρευε ο Δημοσθένης και δίδασκε ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης; Η είσοδος λοιπόν των αρχαιολογικών χώρων είναι το κατώφλι που οδηγεί στο αλλιώτικο, το απομακρυσμένο από τη νεωτερικότητα και το σχεδόν ενωμένο με το παρελθόν. Με τη θέαση των μνημείων, εισάγεσαι σε έναν κόσμο, σε μια ιστορία και σε μια «πατρίδα» που εσύ επιλέγεις να μπεις. Βέβαια δεν υπάρχει πάντα το περιθώριο της επιλογής. Η Ακρόπολη, αυτοπαρουσιάζεται και προβάλλεται ως η μητέρα του κλασικού πολιτισμού· αποσιωπώντας όμως τις βυζαντινές, μεσαιωνικές και νεότερες παρεμβάσεις. Το ερώτημα λοιπόν που δημιουργείται, είναι κατά πόσο θα επηρεαστεί η σημασία και η αυθεντικότητα των μνημείων, αν αυτά αποκρυσταλλωθούν και χρησιμοποιηθούν με έναν αλλιώτικο τρόπο (;).

Γερμανίδες με αρχαιοελληνικά φορέματα στην Ακρόπολη, 2019. Πηγή: Τα Νέα

«Διαμαρτύρομαι εν ονόματι των Ολυμπίων θεών, οι οποίοι, όχι μόνο επερπατούσαν γυμνοί, αρσενικοί και θηλυκοί, αλλά και θεόγυμνοι ελατρεύοντο στους ναούς των…», τον Μάιο του 1929, στη στήλη του στο «Ελέυθερον Βήμα», ο Παύλος Νιρβάνας προσπαθεί να υπερασπιστεί τη νεαρή και διεθνούς φήμης φωτογράφο, Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη, γνωστή ως Nelly. Ένα χρόνο νωρίτερα, η Nelly επιχείρησε να κάνει μια άκρως απλή αλλά πρωτοπόρα φωτογράφιση στην Ακρόπολη. Μοντέλο ήταν η γνωστή χορεύτρια της Opéra Comique, Mona Paeva που βρισκόταν για κάποιες παραστάσεις στην αθηναϊκή πρωτεύουσα. Βασικό για να συντελεστεί η παρούσα φωτογράφιση ήταν να δοθεί η άδεια από της αρμόδιες αρχές. Ο διευθυντής της Ακρόπολης, Δημήτριος Φιλαδελφέας, εγκρίνει το αίτημα της Nelly και ξεκινούν τη διαδρομή τους προς τον Ιερό Βράχο, «είχα πάρει μαζί μου πολλά μέτρα άκοπες μουσελίνες, αρχαϊκά πέπλα για την όμορφη μπαλαρίνα. Από τη διεύθυνση της Ακρόπολης μου είχαν πει ότι η φωτογράφιση έπρεπε να γίνει μετά το επισκεπτήριο. Έτσι για να μην είμαστε δυο κοπέλες μόνες στην ερημιά παρακάλεσα τον πατέρα μου να μας συνοδεύσει. Ήταν όμως εκεί και ο ίδιος ο Φιλαδελφέας». Η Nelly αντίκρισε για πρώτη φορά τη χορεύτρια γυμνή «η πόρτα ήταν μισάνοιχτη, και καθώς ο ήλιος έγερνε και γέμιζε με φως τον μικρό χώρο, είδα για πρώτη φορά την ξένη χορεύτρια ολόγυμνη. Μου φάνηκε πως ενσάρκωνε το πνεύμα των αρχαίων μαρμάρων!». Αμέσως ρωτήθηκε αν υπήρχε πρόβλημα να φωτογραφηθεί δίχως ρούχα και αφού πήραν και την άδεια από τον Φιλαδελφέα, ξεκίνησε να χορεύει ανάμεσα στις αρχαίες κολώνες, κρατώντας απλώς ένα κλωνάρι ελιάς. Οι φωτογραφίες που τραβήχτηκαν ήταν για καθαρά προσωπική χρήση, παρά το γεγονός ότι μετά από μερικούς μήνες, δημοσιεύτηκαν στις σελίδες του «L’Illustration», ενός εβδομαδιαίου γαλλικού περιοδικού. Από τη στιγμή εκείνη και μετά, προκλήθηκε σάλος στον εθνικό και διεθνή τύπο, που μιλούσαν για βεβήλωση και για ανίερες πράξεις πάνω στον ιερό αυτό χώρο. Σε μια δεκαετία αρκετά συντηρητική, δεν γίνεται ευκόλως αντιληπτό το μήνυμα που προσπαθεί να περάσει η φωτογράφος σχετικά με τις φόρμες του σώματος και την αέναη αυτή πάλη ανθρώπου και χρόνου.

Nelly’s [Elli Souyioultzoglou-Seraidari], Mona Paeva 1927. Πηγή εικόνας: La Petite Mélancolie blog

Τον Φεβρουάριο του 2017, ο ιταλικός οίκος μόδας “Guccio Gucci S.p.A”, καταθέτει το αίτημά του στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, επιθυμώντας να του παραχωρηθεί ο χώρος ανάμεσα στον Παρθενώνα και το Ερέχθειον ή ακόμη και στα ανατολικά του Ερεχθείου, για την πραγματοποίηση μιας δεκαπεντάλεπτης επίδειξης μόδας της κολεξιόν “Gucci Cruz 2018”. Παρά τις συζητήσεις που συντελέστηκαν και τα επιχειρήματα που επέδειξε η εταιρεία, το ΚΑΣ απέρριψε ομόφωνα το αίτημα λέγοντας πως «ο ιδιαίτερος πολιτιστικός χαρακτήρας των μνημείων της Ακρόπολης δεν συνάδει με τη συγκεκριμένη εκδήλωση, καθώς πρόκειται για μοναδικά μνημεία και σύμβολα παγκόσμιας κληρονομιάς, μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO». Ωστόσο, ο οίκος μόδας δήλωσε ρητά πως σεβόμενος την ιερότητα του χώρου θα προβεί σε χορηγία 2 εκατομμυρίων ευρώ, για αναστηλωτικά έργα της Ακρόπολης ή άλλου μνημείου, ενώ παράλληλα η παγκόσμια προβολή της επιδείξεως θα απέφερε σε βάθος χρόνου περίπου 55 εκατομμύρια ευρώ. Το αίτημα αυτό της Gucci, θα μπορούσαμε να πούμε πως προκάλεσε έναν «εθνικό διχασμό» στην κοινωνία.  Αυτό που προβληματίζει και προκαλεί διάφορα ερωτήματα είναι η εναλλακτική πρόταση της ΕΦΑ Αθηνών, σχετικά με την πραγματοποίηση της εκδήλωσης είτε στον προαύλιο χώρο του Ηρωδείου είτε στο άνδηρο του Πικιώνη ή ακόμη και στο Ολυμπιείο. Ποιος επιλέγει ποιο μνημείο είναι σημαντικότερο από ένα άλλο μνημείο; Γιατί ένα μνημείο να είναι σημαντικότερο; Γιατί να γίνεται αυτή η σύγκριση και γιατί να υπάρχουν εναλλακτικές;

Οκτώ μοντέλα φορούν δημιουργίες του Κριστιάν Ντιόρ που «κυματίζουν» κάτω από τις Καρυάτιδες στο Ερέχθειο, Δεκέμβριος 1951. Πηγή: Καθημερινή και Cat Is Art

Ανακεφαλαιωτικά, στα πλαίσια της νεωτερικότητας και ακολουθώντας ή προσπαθώντας να ακολουθήσουμε τη μοντέρνα κοινωνία, θα πρέπει να απομακρυνθούμε από ιδέες και σκέψεις που εγκλωβίζουν τα μνημεία στη μουσειακότητα και τη μνημονικότητά τους. Οι χώροι αυτοί, όντας πιο ζωντανοί από ποτέ, καθώς εκατομμύρια τουρίστες τους επισκέπτονται ετησίως, αποτελούν έναν από τους ενεργότερους οικονομικούς πυρήνες της χώρας και συμβάλλουν στην κοινωνική αλλά και οικονομική ενδυνάμωση. Η Ακρόπολη, έχει εγγραφεί στο ανθρώπινο φαντασιακό ως ο κατεξοχήν χώρος μνήμης, ως ένα μνημείο με σταθερές και διαχρονικές αξίες. Γίνεται αυτομάτως «αντικείμενο του βλέμματος» ένα μνημείο «βουβό, παθητικό και άψυχο», τόσο κοντά στον άνθρωπο και στη σύγχρονη κοινωνία αλλά συνάμα τόσο μακριά και τόσο χαμένη στην ετεροτοπία της.

Όπως μας γίνεται γνωστό και στην αρχή του κειμένου, το σημερινό άρθρο δημιουργήθηκε από τον αρχαιολόγο και μεταπτυχιακό φοιτητή διαχείρισης μνημείων του ΕΚΠΑ, Βασίλη Λιανό. Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη την εργασία του γύρω από το θέμα που προηγήθηκε πατώντας εδώ!

Ακόμα, ακολουθήστε τον στο Instagram account του, bill_lianos, ώστε να ανακαλύψετε μια πιο ποπ πλευρά του μέσα από τα ArchaeoPopquiz του και λοιπά posts για την επικαιρότητα της αρχαιολογίας.

____________________________________________________________________________________________________________________

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Thackeray, W. M. 1991. Notes of a Journey from Cornhill to Grand Cairo. London: Chapman and Hall, 186 Strand.

Brandes, G. 1969. Hellas: Travels in Greece. London: Adelphi Company

Λεοντή, Α. 1998. Τοπογραφίες ελληνισμού: Χαρτογραφώντας την πατρίδα. Αθήνα: Εκδόσεις Scripta.

Σταυρίδης, Σ. 1998. “Οι χώροι της ουτοπίας και η ετεροτοπία: Στο κατώφλι της σχέσης με το διαφορετικό.” Ουτοπία 31:51-66.

Σταυρίδης, Σ. 1998. “Οι χώροι της ουτοπίας και η ετεροτοπία: Στο κατώφλι της σχέσης με το διαφορετικό.” Ουτοπία 31:51-66.

Πλάντζος, Δ. 2013. “Τουρισμός: Ραντεβού στην Ετεροτοπία.” Unfollow 20:42-46.

Χαμηλάκης, Γ. 2009. “Εθνική κουλτούρα, μνήμη και παγκοσμιοποίηση.” Στο Παγκοσμιοποίηση & εθνική κουλτούρα, επ. Δ. Πλάντζος, 53-68.

Γιαλούρη, Ε. 2010. “Η δυναμική των μνημείων: Αναζητήσεις στο πεδίο της μνήμης και της λήθης.” Στο Αμφισβητούμενοι χώροι στην πόλη. Χωρικές προσεγγίσεις του πολιτισμού, επ. Κ. Γιαννακόπουλος και Γ. Γιαννιτσίωτης, 349-380.

Φωτογραφία εξωφύλλου: https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1059083/J-Lo-unveils-unsightly-flab-lets-hang-stage.html

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s