Η Ύδρα στα χρώματα του 20ου αιώνα

Heritagent Walk

Μια στάση στον Αργοσαρωνικό για περιήγηση σε περιοδικές και μη εκθέσεις σπουδαίων καλλιτεχνών της μεσοπολεμικής και μεταπολεμικής περιόδου.

Λένε πως η Ύδρα ούσα ένας προορισμός κοντά στην πρωτεύουσα είναι ιδανική για 2-3 μέρες, ωστόσο εγώ θα προσέθετα κι άλλες ακόμη. Θέλετε η παρέα; Η αναγκαιότητα της ξεκούρασης; Οι καλλιτεχνικές πινελιές του νησιού; Ίσως όλα μαζί ορίζουν το γραφικό νησί του Αργοσαρωνικού ιδανικό για κάτι παραπάνω από ένα «ΣΚ».

Τώρα που γράφω και τώρα που διαβάζετε τα όσα συνέθεσα, τρέχουν μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις που δεν κατάφερα να επισκεφτώ στο σύνολό τους. Παρόλα αυτά, μια πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση σύγχρονης τέχνης που θα πρότεινα στον καθένα είναι το «The Greek gift» του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ στα παλιά Σφαγεία. Ιδανική ώρα επίσκεψης, 20.00 μαζί με το ηλιοβασίλεμα στον χώρο διεξαγωγής. Μοναδικής αξίας ήταν και η περιοδική έκθεση «Οι εξεγερμένοι» στο Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ύδρας, ενώ ακόμη μπορείτε να επισκεφτείτε τις εκθέσεις «Ένδυμα Ψυχής» στην Ιστορική Οικία Λ. Κουντουριώτη και το «Dancing in Chains» του HYam.

Στιγμιότυπο από την Περιοδική Έκθεση του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ. Πηγή Εικόνας: Προσωπικό Αρχείο.

Με αφορμή την έκθεση «Οι Εξεγερμένοι: Έργα από τη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου» θα περιηγηθούμε παρέα σε 2+1 καλλιτέχνες του 20ου αιώνα που κατάφεραν να δημιουργήσουν μια συλλογή κινητής πολιτιστικής κληρονομιάς που μέσα της εμπεριέχει κοινωνικά και άλλα άυλα στοιχεία της εποχής.

Έρως και Ψυχή (1975), Νίκος Εγγονόπουλος

Ένα από τα έργα που σίγουρα δεν περνάει απαρατήρητο είναι το «Έρως και Ψυχή» του Νίκου Εγγονόπουλου (1907-1985), με τον καλλιτέχνη να διαπνέεται από ένα βαθιά επαναστατικό και ερωτικό ύφος που επιβεβαιώνεται και μέσα από την ποιητική συλλογή του. Ο ίδιος τόνιζε πως «Ο έρωτας έχει μια συγκλονιστική επενέργεια στην ψυχή του ανθρώπου».

Νίκος Εγγονόπουλος, Έρως και Ψυχή (1975). Πηγή εικόνας: The Sotiris Felios Collection.

«Τα σώματά μας θα χαθούν, θα σβήσουν, από μας θα μείνει μέχρι της συντελείας των αιώνων αυτό το «σε αγαπώ» που σου ψιθύρισα στις ώρες τις πιο κρυφές.»

Ο σπουδαίος ζωγράφος και εκπρόσωπος της Γενιάς του 30’ σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και συνέχισε με ελεύθερες καλλιτεχνικές σπουδές στο Μόναχο και σε πόλεις της Ιταλίας. Μετά από πολλές εκθέσεις και δουλειές ως επιμελητής έργων τέχνης, διορίστηκε καθηγητής στην έδρα της ζωγραφικής στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Μετσόβιου Πολυτεχνείου (1967).

Αποτέλεσε εισηγητής μιας ιδιότυπης εκδοχής του υπερρεαλισμού σε ελληνικά δεδομένα, συνδυάζοντας στοιχεία της ελληνικής και βυζαντινής παράδοσης, της μυθολογίας, της αρχαιότητας και της -για εκείνον- σύγχρονης εποχής, µε μια αντισυμβατική τεχνική που φάνταζε άλλοτε χιουμοριστική και άλλοτε ειρωνική.

Όπως αναφέρει ο ίδιος και όπως κατανοούμε από την ανάλυση της τέχνης του, είχε λάβει μεγάλη επιρροή και έμπνευση από τους δασκάλους του, Κωνσταντίνο Παρθένη και Φώτη Κόντογλου, καθώς επίσης και από την επαφή του με τον ποιητή Ανδρέα Εµπειρίκο και τον εκπρόσωπο της μεταφυσικής ζωγραφικής Giorgio de Chirico.

Ερωτικό (2002), Γιάννης Μόραλης

Υπογραφή Γιάννη Μόραλη στο έργο «Ερωτικό» του 2002. Πηγή Εικόνας: Προσωπικό Αρχείο.

Περνώντας από τη μεσοπολεμική στη μεταπολεμική ζωγραφική συναντάμε έναν εκπρόσωπο, τον οποίο γνωρίσαμε ήδη από την παραπάνω υπογραφή. Ο Γιάννης Μόραλης (1916-2009) σπούδασε ομοίως με τον προηγούμενο στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και τo 1937 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να διδαχτεί ζωγραφική και τοιχογραφία στη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισίου. Παράλληλα παρακολουθούσε μαθήματα ψηφοθέτησης στην École des Arts et Metiers.

Το 1947 εξελέγη τακτικός καθηγητής στο προπαρασκευαστικό τμήμα της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών και δέκα χρόνια αργότερα ορίστηκε τακτικός καθηγητής στην έδρα της ζωγραφικής. Ασχολήθηκε ακόμα µε την κεραμική, την εικονογράφηση και τη σκηνογραφία, δουλεύοντας για το Εθνικό Θέατρο και το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν.

Τα θέματα που απασχόλησαν την τέχνη του ήταν η αρχαιοελληνική τέχνη και τα επιτύμβια μνημεία, το δίπολο έρωτας – θάνατος, η διάλυση των μορφών από τις επιρροές του κονστρουκτιβισμού, του νεοπλατωνισμού και του Μπάουχαους, καθώς και το ύφος ενός ελληνοκεντρικού μοντερνισμού.

«Όσο κι αν ακούγεται οξύμωρο, η αυτοπειθαρχία σε απελευθερώνει. Σου επιτρέπει να δομήσεις ο ίδιος τη ζωή σου, να την οργανώσεις, να τη διευθύνεις.»

Ερωτικό (2002), Γιάννης Μόραλης. Πηγή Εικόνας: Προσωπικό Αρχείο.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, όπως φαίνεται και στο έργο της έκθεσης, τον απασχόλησαν οι αφαιρετικές συνθέσεις. Εδώ, οι χρωματικές επιφάνειες είναι επεξεργασμένες με γραφιστική διάθεση και η γεωμετρία με τις καμπύλες δημιουργούν μια αφαίρεση που μοιάζει να εμπνέεται από την αρχαία κυκλαδική τέχνη και έναν αρχέγονο αισθησιασμό.

Ατελιέ Παναγιώτη Τέτση

Η τρίτη στάση δεν μας βρίσκει σε ένα έργο, αλλά σε ολόκληρο το ατελιέ ενός καλλιτέχνη. Ο Παναγιώτης Τέτσης γεννήθηκε στην Ύδρα το 1925 και σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών κοντά στον Κωνσταντίνο Παρθένη (1943-1949). Ολοκλήρωσε τις σπουδές του με υποτροφία του Ι.Κ.Υ. στη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού(1953-1956) και εκεί παρακολούθησε μαθήματα χαλκογραφίας.

Από το 1951 εργάστηκε ως επιμελητής στην έδρα του ελεύθερου σχεδίου της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Ε.Μ.Π., ενώ από το 1958 ξεκίνησε να διδάσκει στο Αθηναϊκό Τεχνολογικό Ινστιτούτο. Συμμετείχε στην ίδρυση του Ελεύθερου Σπουδαστηρίου Καλών Τεχνών (σημερινή Βακαλό) και δίδαξε ως το 1976, οπότε και εξελέγη καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών.

Ενημερωτικό Φυλλάδιο Έκθεσης και Άποψη από το Ατελιέ του Π. Τέτση. Πηγή Εικόνας: Προσωπικό Αρχείο

Μπαίνοντας κανείς στον εκθεσιακό χώρο της οικίας του μπορεί να καταλάβει το ύφος και το ήθος του καλλιτέχνη, ενώ σε αυτό βοηθά και το βίντεο-αφιέρωμα από τους αγαπημένους του μαθητές Γιώργο Ρόρρη και Μιχάλη Μαδένη, οι οποίοι μοιράζονται κοινές εμπειρίες και λεπτομέρειες για τη ζωή, το έργο και τη ζωγραφική του.

Στο αφιέρωμα υπάρχουν και αποσπάσματα ξενάγησης από τον ίδιο τον καλλιτέχνη, ο οποίος παρουσιάζει δυο έργα από την παιδική του ηλικία τα οποία είχε συνθέσει σε χαρτόνι που στην οπίσθια όψη έχει διαφημιστική αφίσα κάποιου προϊόντος της εποχής. Γίνεται ακόμα γνωστό πως ο ζωγράφος δεν θεωρούσε ξεχωριστή τη ζωγραφική του και ο άνθρωπος που τον ενέπνευσε και τον έκανε να εκθέσει τα έργα του στο ευρύ κοινό ήταν ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, τον οποίο θεωρούσε μαζί με τον Δημήτρη Πικιώνη  ως «πραγματικούς του δασκάλους».

Ο πάνω χώρος του σπιτιού αφορά το ηλιόλουστο ατελιέ του ζωγράφου στο οποίο ακόμα και σήμερα σώζονται οι ζουλιγμένοι σωλήνες χρωμάτων, τα πρόχειρα ακουμπισμένα πινέλα και η καρέκλα στην οποία είχε -πολλάκις- φωτογραφηθεί.

Τα εργαλεία του Π. Τέτση στο Ατελιέ του. Πηγή Εικόνας: Προσωπικό Αρχείο.

«Aν κάποια στιγμή το σύμπαν σκοτεινιάσει οριστικά, οι πίνακες του Τέτση θα λειτουργήσουν ως γεννήτριες φωτός»

-Κική Δημουλά

Η τέχνη του, απέδιδε ένα προσωπικό εξπρεσιονιστικό ύφος, με σκηνές της καθημερινής ζωής, προσωπογραφίες, τοπία και νεκρές φύσεις, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στο ρόλο του χρώματος, του φωτός και στην απόδοση των χεριών.

Η Κοινή Διαδρομή

Οι τρεις καλλιτέχνες ήταν από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της νεοελληνικής ζωγραφικής του 20ου αιώνα. Όλοι τους μαθήτευσαν πλάι στον Κωνσταντίνο Παρθένη και συμμετείχαν στην ίδρυση και έκθεση έργων της καλλιτεχνικής ομάδας «Αρμός», μαζί με τους Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα,  Γιάννη Τσαρούχη και Νίκο Νικολάου.

Ο κύκλος για τους δυο νεότερους καλλιτέχνες κλείνει το 2016 όταν και συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιάννη Μόραλη και 5 χρόνια από τον θάνατό του. Η εκατοστή επέτειος γίνεται αφορμή για το ΥΠΠΟ, το οποίο ορίζει την χρονιά ως «Έτος Γιάννη Μόραλη» και το «Βραβείο Εικαστικών Τεχνών Γιάννης Μόραλης» απονέμεται στον εικαστικό και ακαδημαϊκό Παναγιώτη Τέτση. Δυο μήνες αργότερα ο τελευταίος ζωγράφος αφήνει τα σωληνάρια ζουλιγμένα και αφιερώνει στην νεοελληνική τέχνη μια σπουδαία ζωγραφική κληρονομιά.

Βραβείο Μόραλη 2016. Πηγή Εικόνας: Προσωπικό Αρχείο.

Πληροφορίες

Για όσους δεν έχουν την δυνατότητα να βρεθούν εκτός Αθηνών, μπορούν να απολαύσουν έργα των παραπάνω καλλιτεχνών στην Εθνική Πινακοθήκη, στο Μουσείο – Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, στη Γκαλερί Ζουμπουλάκη, στην Πινακοθήκη Κουβουτσάκη και αλλού..

Τα έργα των πρώτων δυο εκπροσώπων μπορείτε να τα επισκεφτείτε στην επίσημη σελίδα της Συλλογής Σωτήρη Φέλιου και περισσότερα για το ατελιέ του Παναγιώτη Τέτση μπορείτε να αναζητήσετε πατώντας ΕΔΩ.

Η έκθεση «Οι Εξεγερμένοι: Έργα από τη Συλλογή Σωτήρη Φέλιου» φιλοξενείται στο Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ύδρας κάθε Δευτέρα – Κυριακή: 09:00-16:00 & 19:30-21:30 και θα διαρκέσει έως την 31η Αυγούστου 2021. Η είσοδος στο μουσείο είναι 5 ευρώ ή 3 ευρώ με επίδειξη φοιτητικής ταυτότητας.

Η οικία & ατελιέ του Παναγιώτη Τέτση είναι ανοιχτή κάθε μέρα 10:00 – 16:00 και έχει ελεύθερη είσοδο.

_______________________________________________________________________________

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Μπόλης, Γ. 2005. Μονογραφία: Γιάννης Μόραλης. Κ. Αδάμ Εκδοτική.

Μπόλης, Γ. 2021. Ιστορία της Νεοελληνικής Ζωγραφικής, 19ος – 20ος αι. Πλατφόρμα η-Τάξη ΕΚΠΑ. Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας.

Χριστοφόγλου, Μ.-Ε. 2002. Ελληνικός Υπερρεαλισμός. Νίκος Εγγονόπουλος: Ποιητής και Ζωγράφος. Η Καθημερινή – Επτά Ημέρες.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s